KRYPTY

KRYPTY LONGOBARD脫W

Obecno艣膰 Archanio艂a Micha艂a na Gargano jest szczeg贸lnie widoczna w sugestywnej i mistycznej atmosferze pierwotnej naturalnej jaskini. Jednak czas i wydarzenia historyczne g艂臋boko wp艂yn臋艂y na to miejsce kultu religijnego, usytu艂owanego na samotnym i ma艂o go艣cinnym masywie. Wok贸艂 tej naturalnej budowli, praktycznie nietkni臋tej w swojej autentycznej i wci膮gaj膮cej surowo艣ci, sprawi艂, 偶e by艂a ona przez wieki bardzo interesuj膮ca i odwiedzana. Wierni i czciciele r贸偶nych cywilizacji i epok historycznych, uznaj膮c wysokie prerogatywy i godno艣膰 najwa偶niejszego z Niebia艅skich Duch贸w, ozdobiali to jego ziemskie mieszkanie darowiznami, kt贸re s膮 r贸wnie偶 bardzo wa偶ne z punktu widzenia historii i sztuki.

W rezultacie cenne dziedzictwo Sanktuarium, pomimo licznych grabie偶y, jakich dozna艂o Sanktuarium podczas wzlot贸w i upadk贸w, kt贸re mia艂y miejsce w ci膮gu swej 1500 latniej historii, dzisiaj nadal budzi podziw pielgrzym贸w i zwiedzaj膮c膮cych. Skarby kultu 艢w. Micha艂a (TECUM) to m.in: Grota, zaanektowane pomieszczenia, Muzeum Dewocjonali贸w, Muzeum Lapidarium, Krypty Longobardzkie. Zwiedzaj膮cy ma zatem niezwyk艂膮 i rzadk膮 okazj臋 podziwiania kamiennnych i drewnianych przedmioit贸w, przechowywanych z tak膮 sam膮 pieczo艂owito艣ci膮 jak drogocenne klejnoty. Daj膮 one mo偶liwo艣膰 prze艣ledzenia 艣lad贸w historii, spisanej wsp贸lnie przez pokornych, nieznanych pielgrzym贸w, jak i pot臋偶nych kr贸l贸w. To historia, kt贸ra opowiada wielkiej mi艂o艣ci i wierze w ksi臋cia niebia艅skich zast臋p贸w.

Szczeg贸lnie wa偶ne s膮 鈥瀊ogactwa鈥 udost臋pnione niedawno naukowcom i odwiedzaj膮cym, kt贸re pomagaj膮 uzupe艂ni膰 og贸lny zarys sanktuarium, wizualnie przedstawiaj膮c jego ewolucj臋, zar贸wno z punktu widzenia jako miejsca architektonicznego, bezpo艣rednie konsekwencje wydarze艅 historycznych, jak i formy wiary i oddania w ich epokowych przemianach.

Pomieszczenia tak zwanych 鈥瀔rypt lombardzkich鈥 ujrza艂y 艣wiat艂o dzienne dopiero po wykopaliskach promowanych przez archidiakona kapitularnego ks pra艂ata Miko艂aja Quitadamo, dokonanych w latach 1949-1955. Wed艂ug naukowc贸w, krypty zosta艂y opuszczone w drugiej po艂owie XIII wieku, kiedy Andegawe艅czycy, wraz z nowymi budynkami, nadali Sanktuarium obecny uk艂ad 鈥瀦st臋puj膮cy鈥, aby dostosowa膰 wej艣cie do pobliskiego miejsca, na kt贸rym powsta艂o zamieszkiwane centrum. W ten spos贸b pierwotne budowle zosta艂y przykryte nowymi poziomami pod艂o偶a.

Dzi艣, ukazane i oddane do zwiedzania pomieszczenia Longobardzkie, oferuj膮 prawie dwie艣cie napis贸w wykonanych r贸偶nymi technikami mi臋dzy VI a IX wiekiem. Ka偶da pielgrzymka jest w istocie podr贸偶膮, kt贸ra mo偶e g艂臋boko naznaczy膰 tych, kt贸rzy j膮 pokonuj膮, a kt贸rzy odczuwaj膮 przy tym potrzeb臋 zaznaczenia miejsca, przez kt贸re przechodz膮, pozostawiaj膮c po sobie 艣wiadectwo przej艣cia.

Pochodzenie nazw i imion, cho膰 w wi臋kszo艣ci pochodzenia semickiego, 艂aci艅skiego i greckiego, wskazuje na co najmniej 97 nazw pochodzenia germa艅skiego, kt贸re potwierdzaj膮 umi臋dzynarodowienie przybysz贸w na g贸r臋 Gargano, kt贸ra sta艂a si臋 obowi膮zkowym przystankiem na tzw. Via Francigena. (鈥濪roga Frank贸w鈥 鈥 historyczny, transalpejski szlak komunikacyjny w Europie, biegn膮cy od Canterbury w Anglii do Rzymu. Jeden z najd艂u偶szych europejskich szlak贸w pielgrzymkowych, wiod膮cy do grobu 艢w. Piotra. Jego d艂ugo艣膰 (z wykorzystaniem dzisiejszej sieci drogowej) wynosi ok. 1610 km. lub Iter Francorum (czyli Droga Frankijska, Droga Frank贸w, tzw. 鈥濪roga Lombardzka鈥) jest wspominana po raz pierwszy w Itinerarium 艣wi臋tego Wilibalda z 725 r.

Droga ta prowadzi艂a wiernych do Ziemi 艢wi臋tej. Szczeg贸lne znaczenie w tej ca艂o艣ci epigraficznej maj膮 inskrypcje alfabetu runicznego, jedne z najwa偶niejszych odkry膰 epigraficznych ostatnich 40 lat.

Krypty rozci膮gaj膮 si臋 pod pod艂og膮 Groty i korytarzem dost臋powym do niej na d艂ugo艣ci oko艂o 60 metr贸w. Pierwsze pomieszczenie o d艂ugo艣ci oko艂o 45 m si臋ga a偶 do pot臋偶nej 艣ciany oporowej, na kt贸rej na g贸rnym poziomie spoczywaj膮 Drzwi z Br膮zu. Przypomina tunel, podzielony na osiem prostok膮tnych prz臋se艂, ze sklepieniem kolebkowym, 艂膮cz膮cymi si臋 ze sob膮 za pomoc膮 poprzecznych 艂uk贸w, kt贸re wyrastaj膮 z du偶ych filar贸w wystaj膮cych z bocznych 艣cian. W tych antycznych miejscach kultu s膮 wyra藕nie rozpoznawalne wyrostki jako pomieszczenia do poch贸wk贸w. W zwi膮zku z tym warto przypomnie膰 tradycj臋, kt贸ra istnia艂a od samego pocz膮tku. Ot贸偶 w miejscu przybytku Anio艂a, kt贸ry jest czystym duchem, obecno艣膰 zw艂ok by艂a niedozwolona. Jednak najwa偶niejsi i najbogatsi dignitarze nie rezygnowali z poch贸wku, i chcieli by膰 pochowani przynajmniej w pobli偶u 艣wi膮tyni 艣w. Micha艂a, kt贸rego Biblia r贸wnie偶 identyfikuje jako Tego, kt贸ry towarzyszy i przeprowadza dusze na Bo偶y S膮d.

 

MUZEUM LAPIDARNE

MUZEUM LAPIDARNE

W sugestywnym pomieszczeniu lombardzkim znajduje si臋 Muzeum Lapidarium, dziedzictwo bazyliki, kt贸re gromadzi ponad 200 r贸偶nego typu artefakt贸w z wykopalisk z Sanktuarium oraz z niekt贸rych zabytk贸w miasta Monte Sant’Angelo: dawnego ko艣cio艂a 艣w. Piotra, baptysterium 艢w. Jana, z ruin opactwa Matki Bo偶ej z Pulsano i klasztornego kompleksu Celestyn贸w.

Nowa ekspozycja, utworzona po zako艅czeniu prac restauracyjnych w 2015 roku, opiera si臋 na najnowszych kryteriach muzeologicznych, kt贸re pozwoli艂y wszystkim porzedmiotom architektoniczno-dekoracyjnym, odzyska膰 pierwotny blask i splendor. Wystawa zapewniaj膮ca zwiedzaj膮cym du偶膮 liczb臋 eksponat贸w zosta艂a zaprojektowana tak, aby, jednocze艣nie podkre艣li膰 te eksponaty o najwi臋kszym znaczeniu historycznym i osobliwo艣ciach artystycznych, daj膮c mo偶艂iwo艣膰 uwa偶nej i anga偶uj膮cej lektury.

Intencj膮 by艂o takie usytu艂owanie zwiedzaj膮cego, aby pozwoli膰 mu na ponowne prze偶ycie historii w miejscach, do kt贸rych fizycznie nie m贸g艂by dotrze膰.

Muzeum Lapidarne to cenny, og贸lnodost臋pny obiekt. Wszystko zosta艂o w taki spos贸b zorganizowane, aby w spos贸b przyst臋ny mo偶na by艂o 艂atwo odczyta膰 histori臋 i znaczenie atrefakt贸w.

Do najwa偶niejszych artefakt贸w nale偶膮: herb miasta Monte Sant’Angelo z 1401 roku; r贸偶ne elementy architektoniczne, takie jak fragmenty kolumn, kapitele i elementy dekoracyjne z przeplataj膮cymi si臋 wst臋gami; figura modl膮cej si臋 postaci z XII wieku i z tego samego okresu niekompletna Matka Bo偶a ze zburzonego ko艣cio艂a 艣w. Piotra. Z opactwa Matki Bo偶ej z Pulsano mo偶na podziwia膰 podstaw臋 wielkanocnego pascha艂u, pi臋knie rze藕bion膮 kropielnic臋 z XII wieku oraz majestatyczn膮 鈥瀕ustraln膮 fontann臋鈥 ozdobion膮 scenami z Biblii. Z Sanktuarium pochodzi w szczeg贸lno艣ci statua 艣w. Micha艂a z XIV/XV wieku, Matka Bo偶a z Dzici膮tkiem z XV w., pos膮g Odkupiciela r贸偶nie datowany na okres mi臋dzy XIV a XV w., architraw z dekoracjami anio艂贸w i spirali z po艂owy XI wieku oraz fragmenty p艂yty z bogatym wzornictwem pochodz膮ce z tego samego okresu. Du偶膮 warto艣膰 maj膮 r贸wnie偶 r贸偶ne fragmenty ambony, wykonane przez miejscowego rze藕biarza Acceptusa, datowane na 1041 r.. S膮 to m.in. orze艂 z m贸wnic膮, kapitelami i rze藕bionymi belkami.

Przechodz膮c przez w膮ski otw贸r, wchodzimy do kolejnego pomieszczenia z okresu lombardzkiego, podzielonego centralnie trzema okr膮g艂ymi 艂ukami na dwie cz臋艣ci. Po lewej stronie znajduje si臋 staro偶ytne przed lombardzkie wej艣cie zwane 鈥濸orta di Pietro e Paolo鈥 (鈥濪rzwi Piotra i Paw艂a鈥), o czym informuje inskrypcja upami臋tniaj膮ca dw贸ch 艣wi臋tych. Wobydwu nawach znajdowa艂y si臋 schody. Te po prawej zwane kr臋tymi, w kszta艂cie krzywolinijnym, i kolejne po lewej, prostolinijne, kt贸re pozwala艂y na wej艣cie do groty wielkiej lioczby pielgrzym贸w.

Wyra藕nie widoczne s膮 dwie klatki schodowe: prawostronna, zwana 鈥瀟ortuosa鈥, o przebiegu krzywoliniowym i lewa z prostym przebiegiem, co umo偶liwia艂o dost臋p do Groty i odp艂yw pielgrzym贸w. Powy偶ej, w ma艂ej absydzie, mo偶na zobaczy膰 blokowy o艂tarz, zwany 鈥瀘艂tarzem 艣lad贸w鈥 lub 鈥瀘dcisk贸w鈥, na kt贸rym Archanio艂 mia艂 zostawi膰 swoje 艣lady. Po lewej stronie o艂tarza znaleziono os艂oniony kamiennymi p艂ytami fresk zwany Custos Ecclesiae (Kustosz Opiekun Ko艣cio艂a), datowany na XI wiek, kt贸ry jest obecnie wystawiaoy w Muzeum Dewocjonali贸w.

MUZEUM DEWOCJONALII

 MUZEUM DEWOCJONALII

Do jego najciekawszych atrakcji nale偶y Ca艂o艣膰 Skarb贸w Kultu 艢w. Micha艂a (TECUM), w szczeg贸lno艣ci Muzeum Dewocjonalne, kt贸re w 2008 roku zosta艂o przearan偶owane w pojemne, specjalnie wykonane i do tego dostosowane pomieszczenie. Zawiera ono wszystko to, co dzi艣 jest w posiadaniu Bazyliki: skarb, kt贸ry posiada bezcenn膮 warto艣膰 w szatach, wyposa偶eniu liturgicznym, tabliczkach wotywnych, srebrze, z艂ocie i przedmiotach codziennego u偶ytku oraz uznaje t臋 sam膮 cze艣膰, jak膮 sk艂adali ich ofiarodawcy: papie偶e i wierni, cesarze i ich podw艂adni. Nawet Francuzi, kt贸rzy dokonali najazdu w 1799 r., i ograbili wszystko to co by艂o mo偶liwe, nie zdo艂ali wymaza膰 i zniszczy膰 tego cennego dziedzictwa i 艣wiadectw wiary. Przez pokolenia, a偶 do dzi艣 w spos贸b namacalny s膮 one nieustannie o偶ywiane i odnawiane. Wystawione wyposa偶enie liturgiczne, paramenty liturgiczne, drogocenne wypoza偶enie, szaty, to wszystko, co pozostaje z historii dar贸w wotywnych i grabie偶y. Przedmioty te z jednej strony widzia艂y cesarzy, papie偶y, biskup贸w, kr贸l贸w przynosz膮cych cenne dary, a z drugiej nast臋pstwa bolesnych grabie偶y.

Pierwszy spotkanie zwiedzaj膮cego to widok dar贸w i tablic wotywnych, kt贸re kiedy艣 by艂y umieszczone jako ex-vota wiecznej wdzi臋czno艣膰 rozmieszczone wzd艂u偶 艣cian Andegawe艅skiej klatki schodowej. Znajdujemy tam r贸wnie偶 serca lub cz臋艣ci anatomiczne cia艂a wykonane w srebrze, ewidentnie wskazuj膮ce na uzdrowienia. Tak偶e wotywne tablice, poruszaj膮ce obrazy, uwieczniaj膮 kluczowe momenty, w kt贸rych dokonywa艂y si臋 decyduj膮ce interwencje Archanio艂a. Wszystkie s膮 dzie艂em z艂otnik贸w, malarzy i rzemie艣lnik贸w, g艂贸wnie z warsztatami na Monte Sant’Angelo i w s膮siednich wioskach.

Nast臋pnie przechodzimy do bogatych zbior贸w artefakt贸w ze srebra. Zawieraj膮 one wyposa偶enia sakralne, ornaty, dalmatyki oraz pi臋knie i precyzyjnie wykonane zdobione przedmioty. O ich pochodzeniu 艣wiadcz膮 imiona, heraldyczne tarcze i symbole. W obecnym Skarbcu Bazyliki w艣r贸d antycznych eksponat贸w wyr贸偶niaj膮 si臋 przede wszystkim: kryszta艂owy relikwiarz z relikwi膮 Krzy偶a 艢wi臋tego, francuskiej lub weneckiej manufaktury, kt贸rego pierwszy rdze艅 pochodzi z XIV wieku. Presti偶owe s膮 nazwiska zidentyfikowanych dawc贸w, w艣r贸d kt贸rych s膮 kr贸lowie Hiszpanii Filip III, Karol II, Ferdynand II.

Kr贸lowie Sabaudii, domagaj膮cy si臋 wy艂膮cznego prawa do bazyliki, uznawanej a偶 do konkordatu z 1929 r. (b臋d膮c膮 w艂asno艣ci膮 kr贸la, podobnie jak jego pa艂ac kr贸lewski), wzbogacili j膮 du偶膮 ilo艣ci膮 ornat贸w i szat z 偶贸艂tego z艂ota, znacz膮c wszystko bia艂膮 tarcz膮 z krzy偶em, znakiem dynastii.

Bardziej wsp贸艂czesne s膮 m.in. kielich i patena ofiarowane w 1987 roku przez 艣w. Jana Paw艂a II, ostatniego Papie偶a pielgrzymuj膮cego do Niebia艅skiej Bazyliki.

Innym bardzo r贸偶norodnym i interesuj膮cym sektorem jest ten w kt贸rym zgromadzone s膮 ikony orientalne, g艂贸wnie s艂owia艅skie, greckie i rumu艅skie,

Dziedzictwo w艂贸kiennicze natomiast opowiada nam histori臋 mody i ewolucji technik przetwarzania jedwabiu, kt贸re na przestrzeni wiek贸w na po艂udniu, a zw艂aszcza w Neapolu, by艂o centrum produkcji, handlu i wymiany kulturowej.

Wa偶nym 艣wiadectwem kultu zrodzonego i zapocz膮tkowanego na skale Gargano s膮 pos膮gi z alabastru lub lokalnego kamienia, kt贸re przedstawiaj膮 艢w. Micha艂a. Da艂y one pocz膮tek uprzywilejowanej grupie nazywanej rze藕biarzami Archanio艂a (Sammecal茅re), kt贸rzy przekazali owo rzmios艂o z ojca na syna. Kr贸l Aragonii Ferdynand I, w 1475 roku wyda艂 edykt, w kt贸rym nada艂 im wy艂膮czny przywilej wykonywania pos膮g贸w Archanio艂a.

Spos贸b przedstawiania niebia艅skiego mieszka艅ca Gargano troch臋 zmienia艂 si臋 w czasie. Pierwotnie Anio艂 przebija艂 diab艂a w艂贸czni膮, smoka z szeroko otwart膮 paszcz膮 i d艂ugim zwini臋tym ogonem w臋偶a. P贸藕niej miecz zosta艂 zast膮piony w艂贸czni膮, a diabe艂 sta艂 si臋 potworn膮 besti膮, czasami z ludzk膮 twarz膮 na艣laduj膮c膮 nieosi膮galny dla niego model. Ten wizerunek  zwyci臋zkiego Archanio艂a Micha艂a do dzi艣 w 艢wi臋tej Grocie daje zapenienie pomocy swoj膮 obecno艣ci膮.

Sammecal茅ni rze藕bili r贸wnie偶 pos膮gi innych 艣wi臋tych oraz kamienne i drewniane postaci z szopki. Ich rze藕biarskie umiej臋tno艣ci wnios艂y t臋 tradycj臋 do rangi sztuki, czyni膮c Monte Sant’Angelo jednym z najbardziej znanych o艣rodk贸w Apulii. W tej r贸偶norodno艣ci znajdziemy wiele interesuj膮cych artefakt贸w. W艣r贸d obiekt贸w kultu domowego znajduje si臋 m.in. kolekcja rze藕b 艣wi臋tych pod szklanymi dzwonami.

Ponadto wyr贸偶niaj膮 si臋 tak偶e 23 figurki w臋druj膮cych pielgrzym贸w, wykonane w sk贸rze: dzie艂o lokalnego rzemie艣lnika Domenico Palena. To sprawia, 偶e 鈥嬧媤 muzeum to staro偶ytne przeplata si臋 ze wsp贸艂czesno艣ci膮: rodzaj sztuki, galeria wiary ludowej i religijno艣ci, kt贸ra si臋ga od 艣redniowiecza a偶 po wsp贸艂czesno艣膰. Dziedzictwo muzeum obejmuje r贸wnie偶 na r贸偶ne prywatne kolekcje.

W numizmatyce mo偶na podziwia膰 zachowany zal膮偶ek tego, co zosta艂o odnalezione podczas wykopalisk w po艂owie ubieg艂ego wieku. Szczeg贸lnie du偶e znaczenie maj膮 okazy Mennicy Konstantynopola, zar贸wno te z epoki Leona VI (886-912), jak i te p贸藕niejsze.

Warto艣膰 archeologiczn膮 i historyczn膮 ubogacaj膮 dodatkowo: ceramika z okresu przedklasycznego i klasycznego, datowane na okres od VI do I wieku p.ne., a tak偶e r贸偶ne elementy obudowy, ostrza w艂贸czni i ma艂y pos膮g z br膮zu, prawdopodobnie przedstawiaj膮cy Mitr臋.

Na wystawie znajduj膮 si臋 r贸wnie偶 ceramiczne wazony, butelki, s艂oiki, naczynia i kubki. Znaczna wi臋kszo艣膰 z tych artefakt贸w pochodzi z drugiej po艂owy XX wieku i ukazuje kszta艂ty oraz dekoracje z minionych epok.

W kolekcji z艂ota wotywnego znajduj膮 si臋 rzadkie egzemplarze lokalnej sztuki z艂otniczej, przekazywane z ojca na syna. Rodzaj klejnot贸w i technika grawerowania 艣wiadcz膮 o mieszance wp艂yw贸w bizantyjskich, lombardzkich i arabskich, ale tak偶e o wyobra藕ni i inspiracji rzemie艣lnik贸w, kt贸rzy nadali swoim wyrobom oryginalny i wyrafinowany odcisk.

W艣r贸d zachowanych fragment贸w znajdziemy 鈥瀞ust臋鈥, typowy naszyjnik z okolic Gargano, prezent 艣lubny od pana m艂odego; liczne pier艣cienie, na kt贸rych wyryte s膮 postacie 艣wi臋tych; broszki r贸偶nych kszta艂t贸w i ozdobach. Znajdziemy tu tak偶e r贸偶ne przyk艂ady kobiecych kolczyk贸w i ozd贸b do w艂os贸w.

Od 2015 roku, dla upi臋kszenia zewn臋trznych 艣cian o艣miok膮tnej sali, przypominaj膮cej w ten spos贸b struktur臋 pot臋偶nej Adegawe艅skiej dzwonnicy, zosta艂o w pomieszczeniu umieszczonych kilka fresk贸w, kt贸re niegdy艣 pokrywa艂y 艣ciany Bazyliki.

Szczeg贸lnie cenny jest fresk Custos Ecclesiae znaleziony w kryptach lombardzkich. Przedstawia on zakonnika z odkryt膮 g艂ow膮, kr贸tkimi w艂osami, du偶ymi oczami, bia艂膮 tunik膮, i za艂o偶onym kapturem. Inskrypcje identyfikuj膮 t臋 posta膰 z Leonen, przedstawionym jako biskup i grzesznik. Mo偶e chodzi膰 o arcybiskupa z Sipontu, Leona, pochodz膮cego z Monte Sant’Angelo lub papie偶a Leon IX, kt贸ry trzykrotnie odwiedzi艂 Sanktuarium.

Najcenniejszym eksponatem tego muzeum jest poz艂acana miedziana ikona 艣w. Micha艂a Archanio艂a. Znaleziona na pocz膮tku XX wieku w miejscu, w kt贸rym wydobywano ska艂臋, a kt贸re by艂o przez wieki do艣膰 dyskretne i niezauwa偶alne podczas grabie偶y. Dzi臋ki temu ikona zachowa艂a si臋 do dzi艣. Jest ona prawdopodobnie antycznym wotum wdzi臋czno艣ci.

艢w. Micha艂 jest na niej przedstawiony od przodu, z aureol膮, ma kr贸tk膮 tunik臋 z wygrawerowanymi motywami dekoracyjnymi i rozpostartymi skrzyd艂ami. Prawa r臋ka jest uniesiona i mo偶liwe, 偶e pierwotnie trzyma艂a dzid臋, z ostrzem skierowanym ku do艂owi; lew膮 d艂oni膮 natomiast trzyma kul臋 ziemsk膮, na kt贸rej przedstawiona jest r臋ka Boga, b艂ogos艂awi膮cego w stylu greckim. W zaokr膮glonej twarzy dostrzegamy oczy w kszta艂cie migda艂贸w, szpiczasty nos, w膮skie usta i d艂ugie loki. Na inskrypcji dedykacyjnej wspomina si臋 dwa imiona: Roberto i Balduino, dwie postacie prawdopodobnie pochodzenia franko艅skiego, kt贸rzy byli zamawiaj膮cymi wykonanie dzie艂a. Wed艂ug uczonych jest ono datowane na XI wiek, przez co jest pierwszym i najstarszym przedstawieniem wizerunku Archanio艂a w Sanktuarium.